به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری-تحلیلی رامهرمزآنلاین به نقل از پایگاه اطلاعرسانی رهیاب؛ در شمال شهر رامهرمز و در میان ارتفاعات سنگی مشرف به دشت، بقایای قلعهای تاریخی دیده میشود که مردم منطقه آن را با نام «دا و دختر» یا «داودوَر» میشناسند.
بنایی که اگرچه امروز تنها بخشهایی از دیوارها و سازههای آن باقی مانده، اما همچنان یکی از مهمترین آثار تاریخی شناختهشده شرق خوزستان محسوب میشود؛ اثری که نام آن سالهاست در حافظه مردم منطقه باقی مانده و هنوز درباره پیشینه و روایتهای مرتبط با آن صحبت میشود.
قلعه دا و دختر در موقعیتی ساخته شده که از نظر دفاعی اهمیت بالایی داشته است. این دژ بر فراز ارتفاعات قرار گرفته و سه سمت آن را شیبهای تند و پرتگاههای طبیعی دربر گرفته است و تنها یک مسیر محدود برای دسترسی به قلعه وجود دارد؛ موضوعی که نشان میدهد سازندگان بنا، موقعیت جغرافیایی را با هدف ایجاد امنیت و کنترل منطقه انتخاب کردهاند. همین ویژگی باعث شده بسیاری از پژوهشگران، این بنا را یک دژ نظامی متعلق به دوره ساسانی بدانند.
بر اساس بررسیهای تاریخی و معماری، قدمت قلعه به حدود ۱۴۰۰ تا ۱۸۰۰ سال پیش و دوره حکومت ساسانیان نسبت داده میشود و نوع مصالح بهکاررفته در ساخت بنا، از جمله سنگ، گچ و ترکیبات مقاوم محلی، شباهتهایی با دیگر سازههای ساسانی در جنوب و جنوبغرب ایران دارد.
هرچند تاکنون کاوش باستانشناسی گستردهای در این محوطه انجام نشده و اطلاعات دقیقی از ساختار کامل قلعه یا کاربری بخشهای مختلف آن در دست نیست، اما شواهد موجود، تعلق آن به دوره ساسانی را تقویت میکند.
برخی پژوهشگران معتقدند موقعیت قلعه نشان میدهد این دژ تنها یک محل سکونت نبوده و احتمالاً نقش دیدهبانی و کنترل مسیرهای ارتباطی منطقه را نیز بر عهده داشته است. رامهرمز در دورههای تاریخی یکی از مناطق مهم خوزستان به شمار میرفته و قرار گرفتن چنین دژی بر ارتفاعات اطراف شهر، با ساختار دفاعی آن دوران همخوانی دارد.
در کنار اهمیت تاریخی، نام قلعه نیز همواره برای مردم منطقه جالب توجه بوده است. در گویش محلی، «دا» به معنای مادر است و به همین دلیل، نام «دا و دور» در میان مردم به معنی «مادر و دختر» شناخته میشود. طی سالها روایتهای شفاهی مختلفی درباره این نام شکل گرفته است؛ از داستان پناه گرفتن یک مادر و دختر در قلعه هنگام حمله دشمن گرفته تا روایتهایی که این مکان را به زنان صاحبنفوذ منطقه نسبت میدهند.
ولی با این حال، هیچیک از این روایتها پشتوانه تاریخی مستند ندارند و بیشتر بخشی از فرهنگ شفاهی مردم رامهرمز محسوب میشوند.
فضای طبیعی اطراف قلعه نیز در شکلگیری این روایتها بیتأثیر نبوده است. مسیر کوهستانی، سکوت منطقه و قرار گرفتن بنا بر فراز ارتفاعات، باعث شده قلعه دا و دختر برای بسیاری از مردم حالتی رازآلود داشته باشد. همین ویژگی در سالهای گذشته، این قلعه را به یکی از مقاصد مورد توجه طبیعتگردان و علاقهمندان به بناهای تاریخی تبدیل کرده است.
با وجود این ظرفیتها، قلعه دا و دختر امروز شرایط مطلوبی ندارد. بخشهایی از دیوارها در اثر فرسایش طبیعی و عوامل انسانی تخریب شده و امکانات مشخصی برای حفاظت یا معرفی این اثر تاریخی دیده نمیشود. نبود مسیر مناسب دسترسی، کمبود تابلوهای معرفی و نبود برنامه مشخص گردشگری، باعث شده این بنای تاریخی کمتر از ظرفیت واقعی خود شناخته شود.
توجه بیشتر به چنین آثاری میتواند علاوه بر حفظ هویت تاریخی منطقه، زمینه توسعه گردشگری فرهنگی را نیز فراهم کند و خوزستان با وجود پیشینه تاریخی گسترده، هنوز بسیاری از آثار کمتر شناختهشده خود را به شکل جدی به گردشگران معرفی نکرده و قلعه دا و دختر یکی از همین نمونههاست.
امروز این دژ سنگی، همچنان بر فراز کوههای رامهرمز ایستاده است؛ بنایی که قرنها از تاریخ منطقه را پشت سر گذاشته و حالا بیش از هر زمان دیگری به حفاظت و توجه نیاز دارد. قلعه دا و دختر تنها یک اثر تاریخی نیست؛ بخشی از حافظه جمعی مردمی است که نسل به نسل، نام و روایت آن را حفظ کردهاند.
انتهای خبر/
